Vraaggestuurd leren en ICT

23-06-2017 door MMH Coolen

“Als Sjakie op straat een tientje vindt, besluit hij nog een reep te kopen om wat te eten te hebben, en de rest van het geld aan zijn moeder te geven. De reep is binnen een halve minuut op en de nog altijd hongerige Sjakie besluit er nog een te kopen. Daar zit de laatste Gouden Toegangskaart in!”

“De leerkrachten van de Adelbrecht die het nieuws vernomen hebben lijken zich er niet bij neer te leggen. Chocoladewikkels van Tony’s Chocolonely vliegen door het klaslokaal heen. De spanning is om te snijden. Wie van het team vindt toch nog ergens een verdwaalde Gouden Toegangskaart?”

“Tevergeefs! Het gouden ticket dat entree biedt tot de beroemde chocoladefabriek van Willy Wonka is toch echt vergeven en beetje bij beetje dringt dat feit tot de leerkrachten door. De stukken Tony’s Chocolonely vinden nu in sneltreinvaart hun weg naar de monden van de teleurgestelde docenten. De smaak van de ongelijk verdeelde brokken chocolade verzacht enigszins het lijden!”

Je zou het bijna geloven, hè? Maar goed…
Wie wat beter keek, zag leerkrachten van de Adelbrecht deelnemen aan een associatieronde over chocolade. Gedachtes en associaties werden genoteerd op post-its. Het diende als aftrap van het traject vraaggestuurd leren en ICT, waar het team uit Groesbeek aan deelnam.


Associaties clusteren

Hoe roep je vragen op die leerlingen uitdagen tot leren? Hoe dirigeer je dat in de groep? Hoe behaal je de beoogde onderwijsdoelen aan het einde van de rit? Hoe maak je kinderen mede eigenaar van een collectief proces? Wanneer vormt ICT een verrijking of juist helemaal niet? Hoe kom je tegemoet aan het optimaal recht doen aan verschillen bij leerlingen?

In het concept van vraaggestuurd leren en ICT staan 5 fases centraal waarbij steeds gekeken wordt waar het inzetten van ICT een ondersteuning en verrijking kan zijn (of juist niet).

– Samen ontwerpen
– Introduceren
– Ruimte voor vragen
– Samen kennis bouwen
– Evalueren

Onderlegger en daarbij de rode draad in het proces is dat het concept gebaseerd is op de techniek van (digitaal) mindmappen.

Van eigen leervraag naar collectieve kennis
Bij het vraaggestuurd leren gaan leerlingen eigen leervragen onderzoeken om nieuwe kennis en inzichten te ontwikkelen. Door leeropbrengsten van eigen leervragen te delen met klasgenoten in een leergemeenschap bouwen leerlingen samen aan collectieve kennis en komt het recht doen aan verschillen terug.


Mindmap chocolade

Maar, zo makkelijk als dat klinkt, zo moeilijk is het!
Uit recente studies blijkt ook dat kinderen helemaal niet uitblinken in het stellen van goede vragen. Veel kinderen zijn gewend instructies en opdrachten te volgen vanuit een bestaande methode waar vaak weinig een beroep wordt gedaan op eigen creativiteit.
Ook leerkrachten zijn gewend een methode te volgen. Voor hen geldt hetzelfde.
Is het volgen van een methode dan slecht? Nee! Maar het kan ook anders.

Leerkracht: Het was goed om eerst zelf volgens deze didactiek te werken. We deden nieuwe kennis en inzichten op. Het is fijn dat elke associatie en vraag goed is. Dat doet een beroep op de eigen inspiratie en fantasie.
Voor kinderen is het fijn werken en leerzaam. Niemand kan achterover leunen. Je bent actief betrokken!

Het vraagt wel wat van je!
Voor een leerkracht vraagt het wel wat! Het doel is om een kritische onderzoekende houding bij jouw leerlingen te prikkelen en hun voorkennis te activeren. Dat is niet makkelijk.
Je doet dat door o.a. een rijke leeromgeving te ontwerpen en door het inbouwen van zogenoemde ‘triggers’.
Het is goed om als leerkrachten van te voren de krachten te bundelen en zelf de processen te doorlopen. Deze voorkennis helpt je om later in het proces nog beter de juiste vragen van kinderen boven te krijgen en dit te managen. Bovendien heb je in een vroeg stadium zicht op de einddoelen van het thema.

Ervaring uit de praktijk!
Wij hebben gewerkt met de methode ‘de Grote Reis’, maar we concludeerden dat de betrokkenheid en motivatie bij de kinderen snel afnam. We konden ook niet zeggen dat wereldoriëntatie nou echt het bruisende hart van ons Jenaplan onderwijs was.
We hebben de omslag gemaakt naar meer taal in de stamgroep, zodat we beter de verbinding met wereldoriëntatie konden maken. Dat is een enorme verbetering! Nu kunnen we meer betekenisvol werken.
Twee jaar geleden hebben we training gehad over onderzoekend leren, maar keken daar kritisch naar! We ontdekten dat het lastig is voor kinderen om de juiste onderzoeksvraag te formuleren. Daarnaast bleek het ook moeilijk om hen daar goed in te ondersteunen en constateerden we dat veel goede vragen verloren gingen.
Er zijn collega’s die al hebben geëxperimenteerd met mindmappen en waren hier enthousiast over.
Met het arrangement ‘vraaggestuurd leren en ICT’ valt dit alles mooi samen, kunnen we er lijn in aanbrengen en integreren we ICT op een functionele manier in de les.
We gaan de komende tijd ervaren hoe het is om op deze manier te werken. We zien voordelen, ook met ICT. De presentatietools waarmee wij hebben geëxperimenteerd in het iXperium zijn een aanvulling. Zeker voor een aantal kinderen.
Het is daarnaast ook mooi om te ervaren dat het oude vertrouwde werken met post-its ook nog steeds goed werkt. Misschien wel beter dan met een ICT-tool.
Kort samengevat is dit een mooi leerproces voor ons als team en voor de kinderen. Samen komen we er wel!


Klassieke mindmap op het raam

Met ICT? Waarom?
Rode draad in het traject vormt het mindmappen en ja, dat kun je prachtig op de klassieke manier doen, op papier. Dat moet je ook zeker zeker doen!
Ook digitale mindmaps zijn goed. Je hebt daarbij wel de juiste tool en uitleg nodig. Het vereist dus wel wat voorbereiding, oefening en doorzettingsvermogen voordat je kunt constateren of het wel of niet een verrijking is.
Scholen hebben soms al bepaalde software in huis, zonder het zelf te weten! Ze gebruiken het niet of niet functioneel omdat men er geen weet van heeft. Het is dus niet altijd nodig om een nieuwe app of software aan te schaffen. Het is interessant om dit te verkennen en daarna in te zetten.

Je kunt het wel altijd hebben over waarom wel ICT? Het is zeker zo interessant om met elkaar in gesprek te gaan over het waarom niet? Ook dat zijn waardevolle discussies waarbij het niet alleen over ICT gaat, maar vooral over goed onderwijs. Uitproberen en vergelijken, daar gaat het om.

Maar los van het wel of niet digitaal mindmappen, het is een ICT-rijk arrangement. Je zult de kinderen door het informatielandschap moeten navigeren en dat vraagt een scala aan ICT-, en media-vaardigheden: Opzoekvaardigheden, informatievaardigheden, presentatievaardigheden.


Digitale mindmap verkeer in Prowise Presenter

En nu verder…
Het team is blij met de training. De schoolontwikkeling is gericht op het zoeken naar samenhang: transfer in de vakgebieden, samenwerkingsvormen met partners, andere scholen, collega’s en ouders. In samenhang recht doen aan verschillen!

Leerkracht: Het is een heel leerproces geweest voor de kinderen en voor mij. Ook intensief!
Vraaggestuurd leren en mindmappen bij kleuters is van een heel andere orde dan in de midden- of bovenbouw. Ik heb veel moeten schrijven, maar als je dan de actieve houding bij zo’n kleuter ziet, dan is het dat waard.
We hebben een mindmap gemaakt bij het thema verkeer. Twee kleuters hadden een vader met een eigen autobedrijf. We hebben vragen naar ze toegestuurd en antwoord terug gekregen. Dat zijn geweldige taalactiviteiten.

De Adelbrecht gaat door op de ingeslagen koers van de schoolontwikkeling. Het arrangement vraaggestuurd leren en ICT heeft een meerwaarde gehad. We hebben bereikt dat er dieper wordt nagedacht vanuit nieuwsgierigheid en verwondering. Wellicht dat dit in de toekomst leidt tot nog meer interessante en mooie vragen, en antwoorden uiteraard.

2 responses to “Vraaggestuurd leren en ICT”

  1. Christel schreef:

    Mooie inzichten! Mooi on dit als team zo te onderzoeken en verkennen, waardevol.

  2. Peter Jilesen schreef:

    Heel goed verhaal Marc

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *


*